Azerbaijan
Belgium
Brazil
Canada
Denmark
England
Finland
France
Georgia
Germany
Greece
Ireland
Israel
Italy
Japan
Korea
Netherlands
Norway
Russia
Spain
Sweden
Turkey
Ukraine
United Arab Emirates
USA
English
Atalar sözü xalq təcrübəsini qısa, bitmiş və obrazlı şəkildə ifadə edən sabit deyimdir. Müəllifi bilinmir, nəsildən-nəslə şifahi yolla ötürülür, çox vaxt nəsihət, xəbərdarlıq və ya nəticə bildirir. Quruluşu qapalıdır: sözlərin yeri və sırası dəyişdirilmir.
- Atalar sözü bitmiş fikir bildirir və cümlə kimi müstəqil işlənə bilir, � ... Daha çox
Atalar sözü xalq təcrübəsini qısa, bitmiş və obrazlı şəkildə ifadə edən sabit deyimdir. Müəllifi bilinmir, nəsildən-nəslə şifahi yolla ötürülür, çox vaxt nəsihət, xəbərdarlıq və ya nəticə bildirir. Quruluşu qapalıdır: sözlərin yeri və sırası dəyişdirilmir.
- Atalar sözü bitmiş fikir bildirir və cümlə kimi müstəqil işlənə bilir, əlavə izah tələb etmir.
- Sözlərin sırası sabitdir, dəyişdirildikdə ifadə tanınmaz hala düşür və təsirini itirir.
- Mənası çox vaxt iki qatlıdır: hərfi məna və onun arxasındakı ümumiləşdirilmiş həyat qaydası.
- Atalar sözlərində qafiyə, ritm və təzad tez-tez işlənir, bu da yadda qalmasını asanlaşdırır.
- Nümunə: "Damcı daşı deşər", "Dost dar gündə tanınar", "Nə əkərsən, onu biçərsən".
Atalar sözünün əsas xüsusiyyətləri hansılardır?
Atalar sözünün ilk xüsusiyyəti yığcamlığıdır: geniş həyat müşahidəsi bir cümləyə sığdırılır. İkinci xüsusiyyət sabitlikdir, ifadə həmişə eyni formada işlədilir. Üçüncüsü obrazlılıqdır: fikir çox vaxt gündəlik həyatdan, əkinçilikdən və ya təbiətdən götürülmüş bənzətmə ilə verilir.
Dördüncü cəhət universallıqdır: eyni ifadə müxtəlif vəziyyətlərə tətbiq olunur, çünki konkret hadisəyə deyil, ümumi qanunauyğunluğa işarə edir. Bu xüsusiyyətlər birlikdə atalar sözünə yadda qalma gücü verir və onu adi cümlədən ayırır.
Atalar sözü ilə məsəl və deyim arasında fərq nədir?
Fərq bitkinlikdə və funksiyadadır. Atalar sözü bitmiş fikir və nəticə bildirir, məsəl hadisəni obrazlı şəkildə təsvir edir, deyim isə cümlənin içində işlənən sabit söz birləşməsidir və tək başına tam fikir vermir.
| Anlayış | Fərqləndirici cəhət |
|---|---|
| Atalar sözü | Bitmiş fikir, nəticə və ya nəsihət bildirir |
| Məsəl | Obrazlı təsvir verir, çox vaxt hadisəyə işarə edir |
| Deyim | Cümlə daxilində işlənən sabit ifadədir |
| Aforizm | Müəllifi məlum olan qısa, yığcam fikirdir |
Atalar sözləri hansı mövzuları əhatə edir?
Mövzu dairəsi gündəlik həyatın demək olar ki, bütün sahələrini tutur: əmək və zəhmət, dostluq və qonşuluq, vaxt və səbir, elm və bilik, dil və danışıq qaydaları.
Əmək mövzusunda "Nə əkərsən, onu biçərsən", səbir mövzusunda "Damcı daşı deşər", dostluq mövzusunda "Dost dar gündə tanınar" kimi nümunələr işlədilir. Hər mövzu qrupu eyni fikri müxtəlif obrazlarla təkrarlayır. Bəzi mövzularda ifadələr bir-birini tamamlayır, bəzilərində isə əks fikir bildirən variantlar yan-yana yaşayır, çünki hər ifadə konkret vəziyyət üçün deyilir.
Atalar sözü danışıqda və yazıda necə işlədilir?
Atalar sözü fikri gücləndirmək və yekunlaşdırmaq üçün işlədilir. Danışıqda çox vaxt söhbətin sonunda, nəticə yerinə gətirilir; yazıda isə abzasın açılışında və ya bağlanışında yerləşdirilir.
İstifadə zamanı iki şərtə əməl olunur: ifadə olduğu kimi, dəyişdirilmədən verilir və mətnin mövzusuna uyğun gəlir. Yersiz işlədilən atalar sözü fikri gücləndirmək əvəzinə mətni ağırlaşdırır. Yazıda ifadə dırnaq içində verilə bilər, sonra bir cümlə ilə mətnə bağlanır; ard-arda bir neçə atalar sözü işlətmək isə fikri dağıdır.
Atalar sözünün mənasını necə açmaq olar?
Mənanı açmaq üçün əvvəlcə hərfi məzmun oxunur, sonra obrazın nəyi əvəz etdiyi müəyyən edilir. "Damcı daşı deşər" ifadəsində damcı kiçik, lakin davamlı səyi, daş isə çətinliyi bildirir.
İkinci addım ifadənin hansı vəziyyətə uyğun gəldiyini tapmaqdır. Məna yalnız konkret həyat situasiyası ilə tutuşdurulduqda tam aydınlaşır. Üçüncü addım ifadənin nəyə qarşı deyildiyini müəyyən etməkdir: hansı davranışın tənqid olunduğu sualı mənanı daha aydın göstərir və nümunə üzərində izahı asanlaşdırır.
Atalar sözü haqqında tez-tez verilən suallar
Atalar sözünün müəllifi varmı?
Atalar sözünün konkret müəllifi bilinmir, çünki bu ifadələr xalq yaradıcılığının məhsuludur və uzun müddət şifahi yolla yayılır. Müəllifi məlum olan qısa fikirlər isə aforizm adlanır və bu cəhətlə atalar sözündən ayrılır.
Atalar sözünü dəyişdirmək olarmı?
Atalar sözü sabit ifadədir, sözlərin sırası və forması dəyişdirilmir. Dəyişiklik edildikdə ifadə tanınmır və təsir gücünü itirir. Yazıda atalar sözü olduğu kimi verilir, izah isə ayrıca cümlə ilə əlavə olunur.
Atalar sözü ilə tapmaca eyni janrdırmı?
Hər ikisi şifahi xalq ədəbiyyatına aiddir, lakin funksiyaları fərqlidir. Atalar sözü hazır nəticə və nəsihət verir, tapmaca isə sual formasında qurulur və cavabın tapılmasını tələb edir. Quruluşları da bir-birindən ayrılır.
Uşaqlara atalar sözünü necə izah etmək olar?
İzah iki addımla aparılır: əvvəlcə cümlədəki sözlərin hərfi mənası açılır, sonra tanış bir həyat nümunəsi ilə tutuşdurulur. Gündəlik vəziyyətdən götürülmüş nümunə obrazın nəyi bildirdiyini aydınlaşdırır və yadda qalmasını asanlaşdırır.